μαστογραφία

Μαστογραφία – Τομοσύνθεση

Η μαστογραφία αποτελεί την κατεξοχήν χρησιμοποιούμενη απεικονιστική εξέταση του μαστού, καθώς έχει αποδειχθεί σε σειρά πληθυσμιακών μελετών ότι βοηθά στην ανίχνευση του καρκίνου του μαστού σε πρώιμο στάδιο και βελτιώνει κατ’ αυτό τον τρόπο συνολικά την επιβίωση των γυναικών από την κακοήθεια του μαστού.

Στηρίζεται στη χορήγηση ακτινοβολίας στο μαστό, η οποία διαπερνά του ιστούς και απορροφάται σε διαφορετικό ποσοστό απο αυτούς, ανάλογα με τη φύση τους. Το ποσοστό της ακτινοβολίας που δεν απορροφάται καταλήγει σε κατάλληλη ακτινοευαίσθητη επιφάνεια (ακτινολογικό φιλμ ή ψηφιακή πλάκα), στην οποία και διαμορφώνει μια εικόνα αντίστοιχη με τις μεταβολές που έχει υποστεί κατά τη διαδρομή της μέσα από τους διαφορετικούς ιστούς του μαζικού αδένα.

Οι πυκνής σύστασης ιστοί, όπως τα αδενικά και ινώδη στοιχεία του μαζικού αδένα, απορροφούν περισσότερη ακτινοβολία αφήνοντας λιγότερη να φτάσει στο φιλμ και δίνουν τη λεγόμενη ακτινοσκιερή εικόνα (λευκάζουσα). Αντίθετα, οι μαλακής σύστασης ιστοί (λιπώδης ιστός του αδένα ) απορροφούν λιγότερη ακτινοβολία αφήνοντας το υπόλοιπο να φτάσει στο φιλμ και να δώσει τη λεγόμενη ακτινοδιαυγαστική εικόνα (πιο σκοτεινή).

Έτσι λαμβάνουμε μια εικόνα με διαφορετικές κάθε φορά διαβαθμίσεις του άσπρου και του μαύρου που αντιστοιχούν στην εσωτερική κατασκευή του εκάστοτε μαζικού παρεγχύματος. Τυπικά, το δερματικό περίγραμμα του μαστού διαγράφεται πιο λευκό (καθώς είναι πυκνής σύστασης), το λιπώδες υπόστρωμα του αδένα είναι πιο σκοτεινό και τέλος διακρίνονται λευκωπά τα αδενικά στοιχεία και τα ινώδη στηρίγματα του μαστού που διελαύνουν όλο τον αδένα.

Τεχνική

Κατά τη διενέργεια της μαστογραφίας, ο μαστός ακινητοποιείται ανάμεσα στην ακτινολογική λυχνία, που δίνει τη δέσμη των ακτίνων Χ, και την ακτινευαίσθητη πλάκα, πάνω στην οποία θα αποτυπωθεί η τελική εικόνα. Καθώς ο μαζικός αδένας είναι τρισδιάστατο όργανο δεν αρκεί μια δισδιάσταστη απεικόνισή του. Για το λόγο αυτό, τυποποίηθηκε η χρήση δύο λήψεων του μαστού, ώστε να απεικονίζεται όλο το παρέγχυμα, που δεν είναι ακριβώς σφαιρικό αλλά επεκτέινεται προς τη μασχαλιαία κοιλότητα. Στη μία λήψη η δέσμη των ακτίνων χορηγείται με φορά κατακόρυφη από πάνω προς τα κάτω, για αυτό και ονομάζεται κεφαλοουραία (CranioCaudal, CC).

Με αυτή απεικονίζεται το έσω και έξω τμήμα του μαστού. Στην άλλη λήψη η ακτινοβολία έρχεται από το έσω πλάι του μαστού και κατευθύνεται λοξά προς τη μασχάλη, για να συμπεριλαμβάνει και τον ιστό που επεκτείνεται προς αυτή, και λέγεται έσω πλάγια λοξή (Medio Lateral Oblique, Mlo). Με αυτή απεικονίζεται το άνω και το κάτω τμήμα του μαστού. Συνδυαστικά λοιπόν εκτιμούμε 4 τμήματα του κάθε μαστού (άνω έσω- άνω έξω,κάτω-έσω και κάτω – έξω) και επιτυγχάνουμε καλύτερη χαρτογράφηση όλων των τμημάτων του μαστού. Για την επιτυχή διενέργεια της μαστογραφίας είναι απαραίτητη η σωστή τοποθέτηση του μαστού στην ακτονολογική πλάκα, ώστε να περιλαμβάνεται το περισσότερο δυνατό παρέγχυμα. Επιπλέον, είναι αναγκαία η πίεση του μαστού ώστε να μειώνεται το πάχος του ιστού μέσα από το οποίο θα περάσει η ακτινοβολία και να αυξάνεται η διακριτική ικανότητα της εξέτασης (απομάκρυνση των ιστών μεταξύ τους διευκολύνει τον χαρακτηρισμό τους).

Η πίεση ωστόσο που ασκείται πρέπει να είναι στα όρια του πόνου, ώστε να εξασφαλίζεται η συνεργασία της γυναίκας. Τέλος, είναι σημαντική η χορήγηση της ενδεικνυόμενης δόσης ακτινοβολίας, ώστε να βελτιώνεται η ευκρίνεια της εικόνας, που δίνει τη δυνατότητα λεπτομερούς εκτίμησης των ευρημάτων. Συγκεκριμένα, περισσότερη ακτινοβολία συνεπαγεται πιο σκοτεινή εικόνα με έντονες διακυμάνσεις που κρύβουν τις λεπτομέρειες, λιγότερη ακτινοβολία οδηγεί σε πιο θολερή εικόνα που επίσης ασαφοποιεί τις λεπτομέρειες.

Είδη Μαστογραφίας

Αναλογική μαστογραφία: αφορά στη παλαιότερη τεχνική της μαστογραφίας κατά τη οποία η αποτύπωση της εικόνας (η απορρόφηση δηλαδή της ακτινοβολίας μετά τη διέλευσή της από το μαστό) γίνεται στο κλασικό ακτινολογικό φιλμ. Θεωρείται ότι χορηγεί μεγαλύτερη δόση ακτινοβολίας και επιτυγχάνει λιγότερο λεπτομερή απεικόνιση του παρεγχύματος. Ειναι ικανοποιητική ως εξέταση σε γυναίκες με λιπώδεις μαστούς, των οποίων η περιεκτικότητα σε πυκνά ινοαδενικά στοιχεία είναι μικρή και άρα τα λιγοστά που υπάρχουν μπορούν να εκτιμηθούν καθώς περιβάλλονται από σκουρόχρωμο λίπος.

Ψηφιακή Μαστογραφία: αποτελεί την τεχνολογική εξέλιξη της αναλογικής, καθώς η ακτινοβολία που διαπερνά το μαστό μετράται με ψηφιακό τρόπο και ακολούθως εκτυπώνεται σε φιλμ. Χορηγεί σχετικά μικρότερες δόσεις ακτινοβολίας και δίνει πιο λεπτομερή απεικόνιση, που είναι απαραίτητη σε γυναίκες με πυκνά ινοαδενικά στοιχεία. Αποτελεί εξέταση εκλογής σε γυναίκες μικρότερες των 50 ετών αλλά και άνω των 50 με πυκνούς μαστούς.

Ψηφιακή Τομοσύνθεση: Νεότερης γενιάς μαστογράφοι έχουν τη δυνατότητα να χορηγούν την ίδια περίπου δόση ακτινοβολίας σε πολλαπλά διαφορετικά επίπεδα στο μαστό, που απέχουν μεταξύ τους κατά περίπου 1 εκατοστό, και να λαμβάνουν έτσι διαδοχικές μαστογραφικές “φέτες” του μαστού. Με το τρόπο αυτό επιτυγχάνεται η ανά επίπεδο μελέτη της εικόνας του παρεγχύματος και η ανάδειξη μικρών αλλοιώσεων, που ενδεχομένως να ασαφοποιούνταν στην κλασική μαστογραφία. Προς το παρόν αποτελεί εξέταση εκλογής σε διαφοροδιαγωστικό πρόβλημα στην ψηφιακή μαστογραφία.

Ευρήματα

Κατά την εκτίμηση της μαστογραφίας πρέπει πρωτίστως να επισημαίνεται η σωστή τεχνική διενέργειας της μαστογραφίας (θέση μαστού, πίεση, ακτινοβολία). Ειδική μνεία γίνεται στη μαστογραφική πυκνότητα του αδένα, δεδομένου ότι αυτή επηρεάζει τη διαγνωστική ακρίβεια της εξέτασης. Δηλαδή, αυξημένη πυκνότητα ουσιαστικά υπονοεί μικρότερη ευαισθησία της εξέτασης να αναγνωρίσει μικρού μεγέθους βλάβες, ενώ αντίθετα μειωμένη πυκνότητα σημαίνει αυξημένη ακρίβεια. Ακολούθως, εκτιμάται η συμμετρία των δύο μαστών, ως προς το μέγεθος και κυρίως την εσωτερική κατανομή των ινοαδενικών στοιχείων, η απεικόνιση των θηλών και του δέρματος καθώς και των μασχαλιαίων κοιλοτήτων. Επισταμένα δε, αναζητώνται 4 διαφορετικές κατηγορίες ευρημάτων με ενδεχόμενα παθολογική σημασία:

– Διαταραχές αρχιτεκτονικής, δηλαδή αλλαγές στη φυσιολογική ακτινωτή κατανομή των ινοαδενικών στοιχείων του μαστου ποικίλης αιτιολογίας (μετεγχειρητικές αλλοιώσεις, κακοήθεια κ.α.)

– Σκιάσεις, δηλαδή αυξημένης πυκνότητας περιοχές του μαστού, επίσης πολλαπλής αιτιολογίας (συμπροβολή στοιχείων, ινοκυστικές αλλαγές, σκληρυντική αδένωση, κακοήθεια κ.α.)

– Οζίδια, δηλαδή σαφή μορφώματα που ανάλογα με τα επιμέρους χαρακτηριστικά τους (περίγραμμα, περιβάλλον ιστός, σκιερότητα) μπορεί να αφορούν τόσο σε καλόηθεις οντότητες π.χ. κύστεις, ινοαδενώματα όσο και σε κακοήθεις, πχ. ταχέως αναπτυσσόμενοι αδιαφοροποίητοι όγκοι κ.α

– Μικροαποτιτανώσεις, δηλαδή συγκεντρώσεις αλάτων ασβεστίου μεγέθους < 0,5χχ, που ανάλογα με τη μορφολογία τους, την κατανομή τους, τον αριθμό τους και την εξέλιξή τους στο χρόνο μπορεί να αναπτύσσονται σε ένα καλόηθες υπόστρωμα, όπως ινοκυστικές αλλαγές, σκληρυντική αδένωση, πλασματοκυτταρική μαστίτιδα ή και σε ένα κακόηθες περιβάλλον, όπως ενδοπορικό καρκίνωμα.

Διάγνωση - Χαρακτηρισμός Ευρημάτων

Για την καλύτερη συνενόηση των ακτινολόγων που γνωματεύουν μια μαστογραφία και των χειρουργών που καλούνται να τη συνεκτιμήσουν μαζί με την κλινική τους εξέταση έχει διαμορφωθεί και προταθεί από το Αμερικάνικο Κολλέγιο Ακτινολογίας, ένα πολύ χρηστικό σύστημα ταξινόμησης των ευρημάτων της μαστογραφίας. Περιλαμβάνει εκτίμηση πυκνότητας παρεγχύματος και εκτίμηση επικινδυνότητας ευρήματος, με συνοδό σύσταση αντιμετώπισης. Συγκεκριμένα:

Πυκνότητα μαζικού αδένα κατά ACR: 4 διαβαθμίσεις

Ι < 25%, ΙΙ 25-50%, ΙΙI 50-75% και ΙV > 75% του αδένα αποτελείται από ινοαδενικά στοιχεία

Ταξινόμηση ευρημάτων κατά BIRADS: 7 διαβαθμίσεις

Ι= φυσιολογική απεικόνιση, επενεξέταση σε 1 έτος

ΙΙ= καλόηθες εύρημα, επενεξέταση σε 1 έτος

ΙΙΙ= πιθανότητα κακοήθειας < 2%, επενεξέταση σε 6 μήνες

ΙV= πιθανότητα κακοήθειας 2-95%, ιστολογική ταυτοποίηση

V= πιθανότητα κακοήθειας > 95%, ταυτοποίηση, προγραμματισμός θεραπείας

VI= επιβεβαιωμένη κακοήθεια και

0 = δεν μπορεί να χαρακτηριστεί το εύρημα και χρειάζεται επιπλέον διερεύνηση

Προληπτική Μαστογραφία

Είναι η μαστογραφία που διενεργείται σε ασυμπτωματική γυναίκα με στόχο την ανίχνευση σε πρώιμο στάδιο πιθανής κακοήθειας. Διενεργείται μία φορά ετησίως μετά τα 40 έτη σε γυναίκες γενικού κινδύνου ανάπτυξης καρκίνου του μαστού. Σε άτομα αυξημένου κινδύνου ξεκινά μετά τα 30 έτη.

Διαγνωστική Μαστογραφία

Είναι η μαστογραφία που διενεργείται σε κάθε γυναίκα που εμφανίζεται με κάποιο σύμπτωμα από το μαστό ή όταν στην προληπτική μαστογραφία ανευρίσκεται εύρημα που χρήζει περεταίρω διερεύνησης. Μπορεί να είναι η πλήρης μαστογραφία 2 λήψεων εκάστου μαστού, σε περίπτωση μη προηγηθείσας μαστογραφίας ή κάποια εξειδικευμένη λήψη που θα βοηθήσει στη διευκρίνιση ασαφούς ευρήματος στην ήδη διενεργηθείσα μαστογραφία π.χ. μεγενθυντική λήψη σε περίπτωση μικροαποτιτανώσεων, εντοπιστική λήψη στην περίπτωση ασαφών σκιάσεων, ειδικές λήψεις σε περίπτωση ύπαρξης ενθεμάτων σιλικόνης κλπ.

Σχετικά άρθρα